CASE

Paardekooper Group

Jan, Monica en Lyanne Paardekooper, respectievelijk voorzitter Raad van Toezicht, groeps­manager facilitair en chief marketing officer bij de Koninklijke Paardekooper Group.

Hoe verpakkingsbedrijf Koninklijke Paardekooper Group balanceert tussen formeel en informeel sturen

‘Duurzaamheid

is de pijler van onze strategie’

Verpakkingsbedrijf Paarde­kooper Group is 103 jaar oud, maar nog steeds jong en dynamisch: het is hard op weg uit te groeien tot de meest duurzame verpakkings­­fabrikant van Europa. Informele management­­praktijken zijn daarbij cruciaal, vertelt chief marketing officer Lyanne Paardekooper (vierde generatie).

Bijna ieder weekend ging de jonge Lyanne mee met haar vader naar kantoor. Terwijl hij (directeur en derde generatie) rustig nog wat post afhandelde, knalde zijn dochter op haar rolschaatsen door het distributie­centrum. Van jongs af aan ging er voor haar een wonderlijke aantrekkings­kracht uit van het familiebedrijf. ‘Als klein meisje werd ik al enorm gefascineerd door ons familiebedrijf en zijn geschiedenis. Mijn overgrootvader die in 1919 begon met een boek- en papierhandel; zijn zoon die het Rotterdamse bedrijf uitbouwde tot een regionale verpakkingsgroothandel; en mijn vader die het familiebedrijf vanaf de jaren tachtig, mede door een aantal overnames, sterk uitbouwde. Ik had altijd als droom om ooit in ons familiebedrijf te gaan werken.’ Na diverse omzwervingen trad ze in 2008 in dienst van het familiebedrijf, en werd in 2019 chief marketing officer. Sindsdien vormt ze de directie, samen met een externe CEO en CFO. Het bedrijf is uitgegroeid tot één van de grootste verpakkingsbedrijven in de Benelux, en bedient met circa duizend medewerkers een zo’n 68.000 klanten wereldwijd; van multinationals tot mkb-bedrijven en kleine zelfstandige ondernemers.

Milieuvriendelijke innovaties

In de uitkomsten van het rapport van het Erasmus Centre for Family Business (ECFB) herkent Lyanne veel. ‘Dat familiebedrijven dankzij die informele management­praktijken - waarbij managers ook besluiten nemen vanuit intuïtie en ervaring en vooral doelen kiezen passend bij de identiteit van de familie - juist goed scoren op productiviteit en innovatie, verbaast me niets. Onze medewerkers zijn al decennia zeer loyaal; aan de familie, maar ook aan onze klanten. Dat uiten ze door hard en toegewijd te werken. Op het gebied van productiviteit scoren we zeker heel hoog.’ Die werklust en de spontane innovatieve ideeën van medewerkers leiden tot steeds meer succesvolle innovaties, vervolgt Lyanne: ‘En daar sturen we uiteraard ook sterk op. We slagen erin om innovatie steeds beter in te bedden in de organisatie. Voorbeelden? Veel supermarkten gebruiken nu onze duurzame, herbruikbare verszakjes voor groente en fruit. Dat scheelt gigantische aantallen plastic wegwerpzakjes, die slecht zijn voor het milieu. Op een ander front – bij voorverpakt fruit – werken we ook hard aan duurzame oplossingen, zoals het vervangen van kunststof schaaltjes en dekseltjes door speciaal, afsluitbaar folie. Daardoor kun je met veel minder verpakkings­materiaal toe.’ Ook aan de oneindige stroom kartonnen dozen, door het sterk gestegen online shoppen van consumenten, probeert de Paardekooper Group wat te doen. Zo heeft het bedrijf samen met schoenenretailer Omoda een duurzame verzendoptie ontwikkeld, de ecobox. ‘Dat is een herbruikbare, opvouwbare verzenddoos van kunststof. Via een statiegeld­systeem wordt de consument gestimuleerd om de ecobox op te vouwen en terug te sturen, eenvoudig via de brievenbus. Milieubewuste klanten reageren enthousiast en kiezen steeds vaker voor deze verzendoptie.’

“Niet voor niets is ‘vindingrijkheid’ een van onze kernwaarden”

Duurzaamheid pijler van bedrijfsstrategie

Uit het ECFB-onderzoek blijkt dat familiebedrijven significant beter (dan niet-familiebedrijven) scoren op duurzaamheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen, aandeel­houdersrelaties, investerings­termijn en beslissings­stijl. Lyanne knikt: ‘Dat geldt bij ons in mijn ogen zeker voor duurzaamheid en mvo. Toen ik in 2019 in de directie kwam, had ik de ambitie om onze bedrijfsstrategie aan te scherpen, meer richting de huidige tijdgeest; Johan van Hees en Bert van Dongen, respectievelijk onze CEO en CFO, onderschreven de noodzaak daarvan. We willen als familiebedrijf niet onze ogen sluiten voor het feit dat de planeet er steeds slechter aan toe is. Wij kunnen als verpakkings­fabrikant echt bijdragen aan een schonere planeet. Onder andere door te werken met minder vervuilende processen en producten. Daar willen we de komende jaren maximaal op inzetten.’ Ze schetst dat de Paardekooper Group de bedrijfs­strategie opnieuw heeft gedefinieerd: uitgroeien tot dé duurzame voorloper op het gebied van verpakkingen van Europa. ‘Inderdaad, we leggen de lat hoog,’ beaamt Lyanne. ‘Maar dat moet ook echt, we willen opschuiven naar een waardengedreven onderneming. Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen zijn essentiële pijlers in onze bedrijfsstrategie.’

Die nadruk op duurzaamheid komt niet uit de lucht vallen, zo heeft de Paardekooper Group met het LCA Centre al sinds 2014 een onafhankelijk onderzoeks­laboratorium in huis. ‘Daar kunnen we, met behulp van geavanceerde onderzoeks­apparatuur en in samen­werking met verschillende universiteiten, de precieze samenstelling van verpakkings­­producten achterhalen. En de daadwerkelijke milieu-impact bepalen over de totale levenscyclus van die producten. Dat levert inzichten op die ons helpen bij het ontwikkelen van alternatieve materialen en nieuwe materiaal­samen­stellingen. Zónder dat we inleveren op de kwalitatieve eigenschappen van de verpakking.’

Goed luisteren naar de klant

Wat voor Lyanne ook herkenbaar is: het belang van goed luisteren naar zowel medewerkers als klanten. ‘Als directie zijn we daar intensief mee bezig. We weten wat er op de werkvloer speelt. Onze buitendienst staat in direct contact met grotere klanten. Die een-op-eencontacten en persoonlijke aandacht maken dat we goed weten wat de wensen en behoeften zijn van onze klanten.’ Ze betitelt ‘Klant Centraal’ als een van de hoofdthema’s van de ondernemings­strategie. En die duizenden kleinere klanten? Lyanne: ‘Die bezoeken we niet persoonlijk, maar zien we in onze fysieke winkels en natuurlijk in onze webshop. Klanten gaan graag naar onze winkels, ze kunnen de verpakkings­mogelijkheden dan zien en voelen. En onze verkopers geven waar nodig advies.’ Lyanne noemt nog twee pijlers voor de vernieuwde strategie: ‘Ten eerste het toekomst­bestendig maken van ons IT-landschap, want door al die overnames zitten we nu met een behoorlijke erfenis aan oude, niet op elkaar afgestemde IT-systemen. Daardoor gaan bijvoorbeeld de communicatiestromen tussen magazijnen soms wat stroef. Ten tweede het blijven werken aan onze identiteit, zodat ook de medewerkers van de overgenomen bedrijven onze waarden en normen delen.’

“Veel supermarkten gebruiken nu onze duurzame, herbruikbare verszakjes voor groente en fruit”

Externe directie? Meer formalisering

Uit de resultaten van het onderzoek blijkt verder dat met de komst van een externe directeur (waardoor familieleden vaak doorschuiven naar de rol van toezichthouder) er binnen het familiebedrijf vaak meer focus komt op formele management­praktijken: managers zetten dan vooral formele technieken en systemen in, waardoor hun beslissingen een rationele, feitelijke basis krijgen; daarbij sturen ze expliciet op scherp gedefinieerde doelen. Lyanne: ‘Dat was bij ons ook het geval. De komst van externe directeuren liep min of meer samen met de verdere groei van de onderneming. Naarmate je groter wordt, mede door al die overnames, ontkom je er niet aan bepaalde zaken formeler in te richten. Ook omdat je met de komst van een externe directie geen zaken meer beslist aan de spreek­woordelijke keukentafel. Tegelijkertijd realiseren we ons dat juist de informele management­praktijken ons in die ruim honderd jaar veel hebben gebracht; dat juist die een uiting zijn van de kracht van het familiegevoel binnen onze onderneming. Het is een delicate balans tussen formeel en informeel sturen. En dat is een stevige uitdaging.’ Hoe is daarbij de rol van haar vader Jan, sinds hij als commissaris toezicht houdt op de directie? Lyanne: ‘Hij is nog zeer betrokken en volgt alles nauwlettend, met name op de gebieden die hijzelf heeft uitgebouwd. Hij onderhoudt zijn contacten in de markt, houdt ogen en oren goed open. En hij komt nog vaak met namen van mogelijke overnamekandidaten. Tegelijk accepteert hij het als wij als directie andere keuzes maken. Zeker in het begin moest hij eraan wennen dat we een andere strategische weg insloegen, met de nadruk op duurzaamheid. Inmiddels staat hij daar volledig achter. Hij heeft laatst zelfs zijn eerste elektrische auto gekocht!’

Geen druk vanuit de familie

Beslissingsstijl, ofwel de stijl van leiderschap, is ook een factor waarop familiebedrijven het duidelijk beter doen dan niet-familiebedrijven. Hoe ligt dat bij de Paardekooper Group? ‘Onze organisatie kenmerkt zich door ondernemerschap. Wij stimuleren de medewerkers juist op de werkvloer om zelf keuzes te maken, verantwoor­delijk­heid te nemen en leiderschap te tonen. Niet voor niets is “vindingrijk­heid” een van onze kernwaarden. Dat faciliteren we ook met opleidings­programma’s op het gebied van stimulerend leiderschap.’ Met Lyannes toetreding tot de directie is de zekerheid dat de Paardekooper Group een familiebedrijf blijft, groter geworden. Voelde ze ooit enige druk vanuit de familie? ‘Absoluut niet, dat heb ik nooit zo ervaren. Zelfs nadat ik duidelijk had gemeld dat ik het stokje ooit wel zou willen overnemen, hebben mijn ouders daar nooit op aangestuurd. Ergens wel fijn ook. Ze zeiden hooguit dat het goed zou zijn voor mijn ontwikkeling als ik eerst elders werkervaring zou opdoen.’ Heeft ze al enig zicht op mogelijke opvolging door de vijfde generatie? ‘Dat is nog wat vroeg, haha! Ik heb een paar kleine neefjes en nichtjes, en ben zelf zwanger van de eerste.’

Joost Vat (BDO) en Mirelle Pennings (Rabobank) over de Paardekooper Group

Joost Vat

Partner BDO Accountants en Adviseurs Adviegroep Familiebedrijven

joost.vat@bdo.nl

‘Een prachtig voorbeeld uit de praktijk, dat goed aansluit bij de uitkomsten van het recente ECFB-onderzoek. Lyanne maakt duidelijk dat je als familiebedrijf tegelijkertijd oog moet hebben voor zowel formele als informele management­praktijken. Naarmate je als familiebedrijf verder groeit, en je gaat werken met externe directeuren, ontkom je er niet aan om processen formeler in te richten; dat gebeurt in dit bedrijf dus ook. Ik zie dat als een hygiënefactor, maar je zult er in de markt niet het verschil mee maken. Daar heb je toch echt die informele praktijken voor nodig. Ik vind het knap hoe Lyanne als CMO goed weet te laveren tussen enerzijds het werken met de externe mededirecteuren en anderzijds de waarden en belangen vanuit de familie. Mooi ook hoe ze bij Paardekooper het eigenaarschap op de werkvloer leggen, medewerkers erbij betrekken. Dat is echt onderscheidend. Het draagt onmiskenbaar bij aan betere resultaten en daarmee continuïteit.’

Mirelle Pennings

Directeur Commercial Banking bij Rabobank

mirelle.pennings@rabobank.com

‘De Paardekooper Group is echt een waardengedreven familiebedrijf. Prachtig om te zien hoe Lyanne haar eigen morele kompas heeft gehanteerd om de onderneming om te buigen naar duurzamer gedrag. Met als stevige ambitie uit te groeien tot een duurzame verpakkings­koploper. Informele managementpraktijken zoals deze zijn moeilijk vast te pakken, maar ze zijn er natuurlijk wel. En zijn ontzettend belangrijk. Om een dergelijke verduurzaming handen en voeten te geven, is innovatie cruciaal. Door cocreatie, denk aan de combinatie van ervaren medewerkers en klanten of andere ketenpartners, vergroot je de slaagkans van innovaties. Dat doen ze goed bij Paardekooper. Dit bedrijf is mede gegroeid door een aantal andere familiebedrijven over te nemen. Het is dan de kunst om die nieuwe medewerkers de eigen familiewaarden mee te geven. Daarvoor val je vaak terug op informele managementpraktijken, die bieden dan een goed en dankbaar fundament.’

Over de Paardekooper Group

Het familiebedrijf Paardekooper werd in 1919 opgericht door J.C. Paardekooper, die in Rotterdam Charlois een boek- en papierhandel opende, waar je ook terechtkon voor papieren verpakkingen. De tweede generatie zorgde ervoor dat de winkel overschakelde naar verpakkingsgroothandel. Vervolgens breidde Jan, de vader van Lyanne Paardekooper, de firma sterk uit, mede door een aantal overnames van concurrenten als Depa, Van der Windt Verpakkingen en Broekhof Verpakkingen. In 2019 werd een deel van deze bedrijven volledig geïntegreerd binnen de Paardekooper Group. Sinds 2019 mag het bedrijf het predicaat ‘Koninklijk’ voeren. Het bedrijf telt nu circa 1.000 medewerkers, bedient rond de 68.000 klanten en boekt een jaaromzet van zo’n 420 miljoen euro.

Familiebedrijvenonderzoek ‘Ongekend vermogen’

Hogere productiviteit, meer innovaties, betere resultaten. Benieuwd hoe familiebedrijven scoren met informeel management? Vraag dan het onderzoeksrapport ‘Ongekend vermogen’ aan via onderstaande button en u ontvangt het direct in uw mailbox.