Lees meer inspirerende cases in ons magazine FINANCIALS IN TRANSITIE

De traditionele bank wordt in zijn voortbestaan bedreigd. Bigtechs zoals Amazon, Apple en Google richten zich met hun platforms rechtstreeks tot de consument. Maar niet alles is verloren, schetst macro-econoom Arnoud Boot, UvA-hoogleraar Ondernemingsfinanciering en Financiële Markten: ‘Het publiek heeft op dit moment meer vertrouwen in de gemiddelde bank dan in de gemiddelde bigtech.’

De boodschap van Arnoud Boot aan traditionele banken is heel consequent: al zeker vijf jaar waarschuwt de macro-econoom dat het bancaire landschap door informatietechnologie compleet zal veranderen. En dat traditionele banken op zoek moeten naar hun echte meerwaarde. Een van de gevaren – naast krimpende marges, ultralage rentes en steeds strengere regelgeving – is de opkomst van bigtechs zoals Facebook, Apple en Google die met hun populaire platforms slim gebruikmaken van AI en machine learning. Met Boot maakt ook DNB zich zorgen. In een recente publicatie signaleerde de Nederlandse centrale bank dat bigtech bedrijven geld verdienen aan de gebruikers van hun platform door data die ze genereren te gebruiken voor gerichte advertenties, door derden in staat te stellen producten te verkopen via het platform, of door zelf producten te verkopen. Het betaalgedrag van de online klanten geeft informatie over hun voorkeuren, bovenop de grote hoeveelheden persoonsdata die deze bedrijven al hebben. Bovendien geven aankoop- en betaalgedrag de bigtechs informatie over de kredietwaardigheid van consumenten, signaleert DNB. Waar dat toe kan leiden, zien we in China: techreuzen zoals Tencent en Alibaba hebben daar inmiddels met respectievelijk WeChat Pay en Alipay een sleutelpositie in het mobiele betalingsverkeer en bieden steeds vaker ook kredieten en verzekeringen.

Waarom ziet u de komst van de bigtechs in de financiële sector als een bedreiging voor de traditionele spelers?

Arnoud Boot: ‘Het onderscheidende van bigtechs in de financiële sector, zoals Amazon, Apple en Google, is dat zij zich met hun platforms rechtstreeks richten tot de consument. En het zijn nota bene platforms waar allerlei financiële en niet-financiële diensten bij elkaar komen. Zo’n directe interface vormt een bedreiging voor het businessmodel van traditionele banken. Daar komt bij dat traditionele banken last hebben van PSD2, de Europese richtlijn voor het betalingsverkeer van consumenten en bedrijven; hierdoor mogen klanten zelf bepalen of hun bank hun betaalgegevens mag delen met andere bedrijven. Traditionele banken kunnen hun klantcontacten makkelijk kwijtraken aan die nieuwe spelers en glijden dan af naar een positie van een toeleveringsbedrijf voor nieuwe platforms. Daarmee ondermijnen de bigtechs de klassieke distributienetwerken van banken en ook verzekeraars. Die konden immers decennialang hun marktpositie bestendigen, mede door overnames en fusies.’

Arnoud Boot (59) is hoogleraar Ondernemingsfinanciering en Financiële Markten aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast is hij Raadslid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en voorzitter van de European Finance Association en het Sustainable Finance Lab. Eerder was Boot Kroonlid van de Sociaal-Economische Raad en voorzitter van de Bankraad van De Nederlandsche Bank.

Die strategie werkt niet meer?

‘Steeds minder. De grootbanken hadden nauwe banden met klanten, hadden hun data en konden eenvoudig profiteren van de cross-sell van producten en diensten. Bij je huisbank, waar je salaris iedere maand binnenkomt, kon je makkelijk beleggen en sparen en je hypotheek afsluiten. Dat was uitermate lucratief voor de banken, want zo konden zij profiteren van schaalvoordelen en andere synergieën. Ze hoefden niet eens alles perfect te doen, want de klant liep toch niet zo snel weg. Maar die goede relatie met hun klanten verwatert steeds verder. De consument kan op een online platform terecht bij een waaier van financiële dienstverleners. Wat zo’n platform voor de traditionele financials nog gevaarlijker maakt: producten en financiële diensten komen er samen. Dus als je als klant online een boot koopt of een ander goed, en daarvoor een financiering en verzekering wilt, kun je binnen datzelfde platform direct kiezen uit pakweg zestig aanbieders! De klassieke relatie die banken met hun klanten hadden, is heel los geworden. Ze zien van hun bank alleen nog maar een app. Daardoor is cross-selling voor de grootbanken vrijwel onmogelijk geworden. Ze zijn de regie die ze vroeger hadden, kwijt.’

Wie zijn dan de winnaars?

‘Naast de bigtechs zijn dat de gespecialiseerde spelers die het vroeger moesten afleggen tegen de banken, omdat zij geen relatie hadden met klanten. Het sterkst zie je dat op de retailmarkt: daar wemelt het van de nieuwe aanbieders op gebieden zoals beleggen, hypotheken, lenen, noem maar op. Ook de markt voor het mkb komt in beweging; denk aan online mogelijkheden van peer-to-peer lending. Voor alle aanbieders op zo’n platform komt de lat hoger te liggen. Want iedere specialist moet weer concurreren met andere specialisten.’

‘Het publiek heeft op dit moment meer vertrouwen

in de gemiddelde bank

dan in de gemiddelde bigtech’

Zijn bigtechs meer bedreigend dan fintechs?

‘Absoluut. Bigtechs zijn de platforms: een existentiële bedreiging voor de bank-klantrelatie. Fintechs zijn slimme oplossingen, bijvoorbeeld in het betalingsverkeer. Banken staan daar dichtbij, en kunnen daar aan meedoen, en soms zelfs het initiatief nemen, denk aan iDEAL. Maar fintech spelers kunnen bedreigend zijn vanwege hun diepe zakken, kijk naar de marktkapitalisatie van Adyen. Bij bigtech is dat allemaal nog een graadje erger. Zij beschikken over veel klantendata en kennis van informatietechnologie, denk aan het bouwen van online distributieplatforms, apps en het omgaan met big data. Big- en fintechs gebruiken alle data die ze administreren in hun backoffice voor marketingdoeleinden. Ze analyseren alle klantinformatie, waardoor ze die klant steeds beter begrijpen. Bij grootbanken administreren ze alleen maar om data vast te leggen, aan data-analyse doen ze nog maar mondjesmaat. Het verschil? Bigtechs lanceren nieuwe producten op basis van klantbehoeften, traditionele banken verkopen de producten die ze al op de plank hebben liggen. Tja. Dan moeten ze maar hopen dat de klant daar behoefte aan heeft.’

U bent somber over het perspectief van de grootbanken. Maar Nederlandse banken zoals ING lopen internationaal gezien toch redelijk voorop in digitalisering?

‘Zeker. ING is goed bezig, maar zelfs daar zijn ze er nog lang niet. De meeste banken hebben last van hoge kostenstructuren; een digitale bank vergt veel minder mensen. Als je nu een bank zou beginnen, heb je denk ik hooguit 20% van het aantal werknemers nodig dat nu bij een vergelijkbare bank op de loonlijst staat. Daarnaast hebben de banken het probleem van een relatief bureaucratische organisatie en oude IT-infrastructuren. Bij veel banken hebben ze nog technologie waarmee men in de jaren zestig naar de maan vloog! Waar ze dan vervolgens allerlei IT-systemen tegenaan hebben geplakt om het op te lappen. Dan krijg je de beruchte IT-spaghetti. Makkelijke kritiek overigens, want je kunt een bank niet zomaar even stilleggen om nieuwe IT-systemen op te tuigen. Dus die IT-lappendekens zijn op zich ook wel logisch. Maar dat helpt niet bepaald in de concurrentiestrijd tegen de bigtechs.’

Consumenten kunnen bezorgd worden als bigtechs hun betaalgegevens combineren met andere persoonlijke gegevens. Is die vrees in het voordeel van traditionele banken?

‘Dat denk ik wel. Zorgen rond schending van de privacy, en andere compliance zaken, zijn in het voordeel van grootbanken, omdat zij daar mee om hebben moeten leren gaan. Strengere regulering zal banken helpen te overleven. Het publiek heeft op dit moment meer vertrouwen in de gemiddelde bank dan in de gemiddelde bigtech.’

‘Klanten zien geen bank meer,

maar alleen nog een app’

Hoe ziet u de rol van de grootbanken in de toekomst?

‘In het verleden hebben banken altijd overleefd. En banken kunnen in de wereld van fin- en bigtechs zeker relevant blijven in de rol die zij hebben als risicobeoordelaar en kredietbewaker. Een enkele bank zal het lukken om zelf een financieel ecosysteem op te zetten, te vergelijken met de huidige platforms van de bigtechs. Daarnaast zal er altijd behoefte blijven bestaan aan een relatiebank voor bedrijven en vermogende particuliere klanten, in de rol van “trusted advisor”. Om te overleven, moet de bank zorgen voor een hechte vertrouwensrelatie. Daarnaast houden banken nog wel een rol bij grote transacties, M&A’s en IPO’s. En ze hebben het geluk dat ze binnen het huidige monetaire systeem nog hard nodig zijn: als centrale banken geld in de economie willen pompen, wat massaal gebeurt, kunnen ze niet om het traditionele bankwezen heen.

Dus per saldo?

‘Per saldo zijn er nog steeds kansen voor traditionele banken. De vraag is of de leiders van banken daar voldoende aandacht aan besteden, want ze zijn nu razend druk met de toenemende regeldruk, de digitale revolutie, de legacy van oude IT-systemen en andere bedreigingen. Maar ze zullen wel moeten.’

Lees meer inspirerende cases in onze special FINANCIALS IN TRANSITIE

De CTO's van toonaangevende financials als ING, ABN AMRO, Rabobank en AEGON vertellen hoe zij elk op hun eigen unieke manier succesvol transformeren. En u leest hoe u met de integrale aanpak van BDO de kansen van Digitale Finance Transformatie optimaal kunt benutten.

image