"We kennen een traditie van conservatief begroten"

‘We zijn inderdaad een financieel gezonde gemeente. We hebben veel reserves en weinig schulden. Dat komt deels door de verkoop van Essent-aandelen zo’n 10 jaar geleden. Dat leverde onze kas € 300 miljoen op. Maar belangrijker is dat we een traditie kennen van conservatief begroten. We rekenen onszelf nooit rijk en tellen voordelen alleen dan mee wanneer we ze ook echt hebben gerealiseerd. We voeren een gezonde, nuchtere financiële huishouding. Deze mentaliteit zit verankerd in de hele organisatie. Er komt hier geen collegestuk op tafel zonder dat daarvoor de kosten en dekkingen in kaart zijn gebracht. Dit wil niet zeggen dat we geen financiële zorgen hebben. We hebben weliswaar een gezonde vermogenspositie, maar onze jaarrekening laat tegelijkertijd een structureel tekort zien van € 16 miljoen. Dat komt voort uit het sociaal domein. We hebben nu een kleine € 30 miljoen vrijgemaakt voor pilots en projectgroepen om ons werk in het sociaal domein slimmer en beter te maken, en daardoor goedkoper. En wel in die volgorde.’

Om de keukentafel

‘Tilburg is een gemeente met grote problemen in het sociaal domein. Om de structurele financiële tekorten hier terug te dringen, gaan we letterlijk met probleemgezinnen om de tafel zitten. We kijken dan niet zozeer naar welke regelingen en potjes voor deze gezinnen beschikbaar zijn, maar zoeken vooral de juiste oplossingen voor hun problemen. Dat is een heel andere insteek. We verwachten dat we hiermee ons werk slimmer en beter kunnen doen. De gezinnen profiteren hiervan, en de gemeente ook. We hebben becijferd dat deze aanpak onze gemeente in 2021 al zo’n vijf tot zes miljoen euro aan besparingen oplevert. In de jaren daarna loopt dat nog veel verder op tot zo’n 15 tot 17 miljoen. Ook kijken we nu vooral naar de impact die bepaalde regelingen hebben. Heeft een regeling weinig of geen impact, dan zetten we deze niet langer in. Ook daarin willen we vooral snel en pragmatisch handelen.’

OSCAR DUSSCHOOTEN Wethouder financiën

ANDRÉ FLACH Wethouder financiën

"We hebben nog veel grond om te verkopen"

‘We hebben al jaren een hoge schuldquote. Maar daar is een duidelijke reden voor. Dit heeft alles te maken met uitstaande grondposities. Zo’n 20 jaar geleden werkte onze gemeente met het zogenaamde bouwclaimmodel. Dat wil zeggen dat een projectontwikkelaar grond verkoopt aan de gemeente tegen een relatief lage prijs. De gemeente zorgt voor een bestemmingsplan en het bouwrijp maken van het grondgebied en de verkoopt de grond op enig moment dan weer terug aan de projectontwikkelaar. Tot die tijd is het risico voor de gemeente. Onze gemeente heeft op deze manier destijds voor € 320 miljoen aan grond gekocht voor de ontwikkeling van een Vinex-wijk. En toen kwam de financiële crisis en was het moeilijk de gronden weer te verkopen. We hebben nu nog een kleine € 80 miljoen aan grondposities uitstaan die we de komende vijf jaar grotendeels willen verkopen. Daarmee bouwen we onze schuldquote af en komen we in de buurt van het landelijk gemiddelde van zo’n 50%.’

Een structureel sluitende begroting

‘Juist omdat we zo’n hoge schuldquote kennen en een vrij lage solvabiliteit – hoewel deze de afgelopen jaren is gestegen – hebben we al die jaren onze begroting structureel sluitend gehouden. Het is ons altijd gelukt om deze snoeihard dicht te rekenen. Inclusief de kosten voor het sociaal domein. Daarvoor hebben we zelfs nog geen draconische maatregelen hoeven treffen. Het is een uitdaging maar het lukt vooralsnog. Tot voor de coronacrisis was ik dan ook optimistisch over de toekomst van onze financiële positie. Maar nu leven we opeens in een andere wereld. In onze gemeente alleen al heeft een kwart van de zzp’ers zich gemeld voor een overbruggingsregeling. Als het Rijk niet ruimhartig bijspringt, dan gaat onze solvabiliteit hard omlaag. Dat krijgen we nooit meer dichtgerekend. Dus voor nu waag ik me even niet aan een prognose voor onze financiële toekomst. We gaan het zien.’

"We houden de woonlasten bewust laag"

‘Onze belastingcapaciteit ligt bewust onder het landelijk gemiddelde. We willen de woonlasten namelijk zo laag mogelijk houden. Den Haag is een woonstad en de gemeente wil niet dat inwoners de stad moeten ontvluchten omdat woningen niet meer betaalbaar zouden zijn. Onlangs heeft de gemeente in het coalitieakkoord afgesproken om de onroerendezaakbelasting toch een paar procent te verhogen. Dat levert € 10 miljoen op. Deze verhoging was nodig om de begroting sluitend te krijgen en de kosten voor het sociaal domein te kunnen dekken. Onze solvabiliteit is vandaag de dag overigens heel wat hoger dan het percentage uit 2018 laat zien. Onlangs hebben we namelijk onze Eneco-aandelen verkocht. Dat heeft ons € 675 miljoen opgeleverd en daarmee komt onze solvabiliteit op 35%. Solvabiliteit zegt voor een gemeente echter maar weinig. Daar wordt soms ten onrechte te veel waarde aan gehecht. Een gemeente heeft immers geen financieel oogmerk, maar een maatschappelijk doel.’

‘De grootste uitdaging waar we nu als gemeente voor staan, betreft het uitwerken van de financiële impact die de coronacrisis heeft op onze beleidsvoering. Dat is een forse uitdaging, want er is nog veel onduidelijk. Dat is ook de reden dat we hier het hele Gemeentelijk Management Team (GMT) bij hebben betrokken. Dit is geen zaak van financiën alleen. Daarvoor is het te omvangrijk. Samen voeren we nu een impactanalyse uit die de basis vormt voor de begroting. Een begrotingsopstelling die op zich al geen sinecure is, want de uitdagingen waar we voor staan, zijn namelijk al fors. Denk aan het sociaal domein en de BUIG-budgetten, maar ook de trap op, trap af-systematiek van het Rijk. Deze staan garant voor de nodige risico’s en zorgen ervoor dat onze algemene reserve steeds verder onder druk komt te staan. Nu komt daar de coronacrisis nog bij. Het zijn op z’n zachtst gezegd uitdagende tijden.’

WARD VAN MILTENBURG Directeur financiën

WILLEM VAN DER HEIDE Directeur financiën en inkoop

"We hebben een hogere bijdrage uit het gemeentefonds hard nodig"

‘We zijn één van de snelst groeiende gemeenten met een centrumfunctie voor het noorden. We hebben de ambitie om te innoveren en te ontwikkelen, bijvoorbeeld in de energietransitie en het onderwijs. Ook investeren we in belangrijke projecten voor onze gemeente zoals het Forum, een ontmoetingsplek die eind 2019 is geopend. Ook wordt het stationsgebied grondig vernieuwd en uitgebreid. Daarnaast bezitten we veel grond, waarvan we een deel de komende jaren gaan verzilveren. Tot slot lenen we een deel van onze portefeuille door aan derden zoals woningcorporaties. Dit alles maakt dat onze schuldquote aan de hoge kant is. Tot 2014 vielen onze ratio’s overigens aanzienlijk beter uit. We hebben veel ingeteerd op onze reserves om de tekorten in het sociaal domein te beperken. De huidige begroting is sluitend, maar het vlees is wel van de botten. We hebben een hogere bijdrage en herijking van het gemeentefonds dan ook hard nodig om de kosten van de overgedragen taken te kunnen betalen.’

‘Het is een belangrijke uitdaging om ons weerstandsvermogen te versterken, zeker in het licht van de grote opgaven. Ook al laten onze cijfers een broos beeld zien, de effecten van een kortdurende coronacrisis denken we vooralsnog het hoofd te kunnen bieden. Dit hangt uiteraard wel af van de duur van de crisis en de wijze waarop het Rijk de extra kosten die gemeenten maken, gaat compenseren. We willen er nu vooral zijn voor al die partijen die het zwaar hebben. Daarvoor hebben we inmiddels een eigen maatregelenpakket samengesteld voor ondernemers en zzp’ers en gaan we coulant om met ons betaalproces. Dat is bovenal onze morele plicht. Maar ook willen we niet dat onze partners omvallen en we straks – als de crisis voorbij is – weer op zoek moeten naar nieuwe partijen.’

"De cijfers kleuren steeds vaker rood"

Wat valt op als het gaat om de financiën bij Friese gemeenten? ‘Net als bij veel gemeenten tekent het sociaal domein de jaarrekeningen. Zagen we in 2016 nog vooral zwarte cijfers, in 2017 lieten 4 gemeenten al rode cijfers zien, in 2018 waren dat er 8 en nu zijn dat er al 16. De enige die niet rood kleuren, zijn de paar gemeenten op de Waddeneilanden. Maar daarvan horen we dat als er ook maar één gezin komt dat jeugdzorg nodig heeft, ook daar de cijfers rood kleuren.’

Er is sinds kort een nieuw Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK). Wat vindt u daarvan? ‘Juist vanwege het sociaal domein is het belangrijk dat toezicht lokaal goed georganiseerd is. Ik ben dan ook enthousiast over het versterkte horizontale toezicht. Dat wil zeggen dat het toezicht van verschillende partijen komt: én de gemeenteraden, én de accountants, én de gemeentelijke rekenkamer. Ook juich ik de aandacht voor uniformiteit toe. Het is winst als gemeenten dezelfde taal gaan spreken en cijfers onderling, zoals in deze benchmark, met elkaar kunnen vergelijken. Niet om te focussen op scores en rankings, maar om de cijfers als uitgangspunt te nemen voor gesprekken en verbeteringen. Wanneer gemeenten zich onderling met elkaar kunnen vergelijken zonder dat ze zich hoeven te verantwoorden, wordt het makkelijker met elkaar in gesprek te gaan om de financiën te kunnen verbeteren. Juist die “soft skills”, het uitwisselen en open zijn naar elkaar, zie ik als een kans om dit nieuwe toezichtkader naar een hoger niveau te tillen.’

Wat is tot slot uw advies aan de wethouders financiën van gemeenten? ‘Gebruik alle financiële informatie die voorhanden is: accountantsrapporten, informatie van de gemeentelijke rekenkamer maar ook de financiële bevindingen die wij als provinciale toezichthouders elk jaar opstellen. Wij sturen die altijd naar de gemeenten toe, en starten binnenkort een onderzoek om te kijken of gemeenten die informatie ook gebruiken. Benut deze feiten en combineer ze met het “fingerspitzengefühl”. Want cijfers alleen vertellen nooit het hele verhaal.’

SANDER DE ROUWE lid College van Gedeputeerde Staten van Friesland

FRANK MAAS Strategisch financieel adviseur

JOS BECKERS Concerncontroller

"Er zijn nog veel uitdagingen"

Venlo gaf in 2017 nog ruim € 2.200 per inwoner uit aan het sociaal domein. In 2018 was dat teruggebracht naar ruim € 2.000. Een flinke besparing. Hoe is dat gelukt? ‘In 2016 en 2017 stegen de kosten van het sociaal domein explosief. In 2017 hadden we een oplopend tekort van € 25 miljoen. De gemeente heeft onder andere prestatiegerichte inkoop geïntroduceerd, bracht het aantal aanbieders terug, focust op toegang tot zorg en ondersteuning en monitort deze. Dat heeft gewerkt.’

Wat is de kern van uw financieel beleid als geheel? ‘Een duurzame financiële huishouding is en was ons doel. Concernbreed hanteren we strakke financiële spelregels en brengen we risico’s naar beneden. Ook hebben we bewust gestuurd op een structureel begrotingsoverschot om het weerstandsvermogen te laten groeien. Dat alles heeft gewerkt. Maar daarmee zijn de problemen niet voorbij. De middelen die we vanuit het Rijk krijgen, zijn en blijven ontoereikend.’

Wat is nu de grootste zorg? ‘De groei en het beheersbaar houden van de zorgkosten. Een voorbeeld is de aanzuigende werking van de invoering van het abonnementstarief. Sinds 1 januari 2020 geldt er een vast abonnementstarief voor de eigen bijdragen van inwoners aan Wmo-voorzieningen (Wet maatschappelijke ondersteuning). Hierdoor zien we het aantal aanvragen voor bijvoorbeeld huishoudelijke hulp nu al flink toenemen. Het is nog onzeker hoe sterk die vraag zal groeien, maar dat er ook hierdoor meer druk komt op het sociaal domein is duidelijk. Een echt probleem is dat de “spelregels” gedurende de “wedstrijd” tussentijds worden aangepast door het Rijk, zonder dat we hiervoor extra middelen krijgen. En dat we nog altijd veel eigen middelen bij moeten leggen op de van het Rijk afkomstige middelen.’

Hoe kijkt Venlo naar de toekomst? Wat is financieel gezien de grootste uitdaging? ‘Gemeenten hebben beperkte financiële middelen en zijn aan de inkomstenkant voor een groot deel afhankelijk van het Rijk. Daar moeten gemeenten en Rijk concrete afspraken over maken zodat we flexibeler kunnen inspelen op de maatschappelijke opgave.’

BDO-Benchmark Nederlandse gemeenten 2020

Deze interviews zijn naar aanleiding van de BDO-Benchmark Nederlandse gemeenten 2020 tot stand gekomen en kleuren het verhaal achter de cijfers uit het onderzoeksrapport. Benieuwd naar het volledige rapport en de gesteldheid van de financiële gezondheid van Nederlandse gemeenten?

image

Deel deze pagina via