DIGITALE VOORBODE

Ondernemers vragen mij soms bezorgd: ‘Roger, met al die digitalisering om ons heen, hoe kan ik dat in vredesnaam bijbenen? Word ik straks ingehaald door slimme tech-bedrijfjes uit China? Of maken robots mij en mijn mensen overbodig?’


Ik denk het niet. Natuurlijk, de digitalisering van de samenleving krijgt zeker impact op onze levens en ons werk. Maar volgens mij brengt dat minstens zo veel kansen als bedreigingen. Afgelopen september nog voorspelde het World Economic Forum dat er door robotisering de komende vijf jaar wereldwijd 58 miljoen banen bijkomen. Met name in sectoren waar menselijke competenties onontbeerlijk zijn – zoals in zorg, marketing en sales.


‘VOLGENS HET

WORLD ECONOMIC

FORUM KOMEN ER DOOR

ROBOTISERING JUIST

58 MILJOEN BANEN BIJ!’


Dat is goed nieuws, ook voor u! Want die 58 miljoen nieuwe banen zijn niet zomaar een immens getal of een abstracte, ongrijpbare grootheid. Als deze voorspelling uitkomt, bestaat deze grootheid van 58 miljoen uit allerlei kleine plukjes en beetjes. Van nieuwe banen bij nieuwe organisaties tot individuele extra werkplekken. Tot op microniveau: een fijne nevel van bijna 60 miljoen nieuwe banen, verspreid over heel de wereld. Ja, ook bij u in de buurt.

In het exclusieve dubbelinterview in deze special, met ondernemende kopstukken bij u in de buurt, kunt u meer te weten komen over die kansen en ontwikkelingen in uw directe omgeving. Hopelijk brengt het u op nieuwe, frisse ideeën die u liefst morgen al kunt doorvoeren. Zodat de groei en de kansen waar we het allemaal over hebben ook úw kansen worden. En zodat een flink deel van die 58 miljoen extra banen ook naar úw regio en úw bedrijf komen. Waarom niet?

Roger Bastiaens, hoofdredacteur

DE MAAKHAVEN

Zijn positie als grootste haven van Europa heeft Rotterdam te danken aan de oliebehoefte van het achterland. Maar ook in de economie na de Energiewende heeft de Maasstad uitstekende kaarten, zeggen programmadirecteur Jouke Goslinga van RDM Rotterdam en BDO-partner Marc Groenen. ‘Hier groeit de Shell van de toekomst.’

De haven van Rotterdam is de grootste van Europa. Die positie heeft Rotterdam sinds de jaren vijftig, toen het een wereldcentrum werd voor de op- en overslag en raffinage van petroleum. Nu de wereldwijde productie is verschoven naar Aziatische landen en olie als economische motor in de komende decennia zal worden vervangen door nieuwe energievormen, staat de haven voor een grote transitie.

Wat die transitie kan betekenen, is nergens beter zichtbaar dan bij de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij. Pal benoorden het door de Waalhaven en Eemhaven ingesloten dorp Heijplaat liggen de roemruchte RDM-werven. Schepen worden er sinds 1983 al niet meer gebouwd, maar technisch geschoolde jongeren komen er tegenwoordig in aanraking met innovatieve ondernemers en bedrijven. Havenbedrijf Rotterdam, dat het gebied in 2002 aankocht, wil de oude glorie doen herleven met een focus op de maakindustrie. De robotisering en verduurzaming van de haven vinden plaats in de oude loodsen, waar ook de Hogeschool Rotterdam, het Techniek College Rotterdam en de STC-Group met technische opleidingen zijn gevestigd. Meer dan veertig actieve jonge en volwassen ondernemingen in de innovatieve maakindustrie zijn inmiddels gevestigd op het terrein waar ooit het Stoomschip Rotterdam – beter bekend als De Rotterdam – van wal stak. Die bedrijven werken intensief samen in fieldlabs, in onderzoeksprojecten. Ook zakelijk werken zij er nauw samen. Goslinga: “Waarom zou nu niet ‘de Shell van de toekomst’ kunnen ontstaan? Kansen zijn er volop, de urgentie is er en met de snelle ontwikkelingen in de technologie is het nog nooit zo leuk geweest in de haven van Rotterdam.” Samen met BDO-partner en adviseur Marc Groenen spreekt hij over de kansen.


1. HET NIEUWE POETSEN

Groenen: “Er is hier in de regio een sterke cultuur van delen en vermenigvuldigen. We gunnen het elkaar. Niet lullen maar poetsen. De jonge ondernemers krijgen hier de ruimte en de financiële middelen om hun ideeën om te zetten in producten.”

Goslinga: “De meeste jonge ondernemers die hier starten, komen niet van hier. Maar de cultuur van de stad zit ze als gegoten. Dat merk ik vooral bij de techneuten die hier neerstrijken: die zijn ondernemend en recht voor z’n raap.”

Groenen: “Jonge technici zijn erg direct in hun communicatie en vaak eigenwijs. Die moet je met feiten overreden. Dat werkt hier prima.”


‘START-UPS
VINDEN HIER
EEN VOLWASSEN ECOSYSTEEM
VAN AFNEMERS,
FINANCIERS EN
ZAKELIJKE DIENSTVERLENERS’

JOUKE GOSLINGA


JOUKE GOSLINGA (50) bouwt als programmadirecteur RDM Rotterdam uit tot de etalage voor innovatie in de Rotterdamse haven. Samen met onderwijsinstellingen en het lokale bedrijfsleven maakt RDM jongeren enthousiast voor techniek.

MARC GROENEN (47) is partner in de adviespraktijk van BDO in Rotterdam en Dordrecht.

2. ERVARING MET GROTE TRANSITIES

Goslinga: “De haven van Rotterdam is al decennia succesvol, maar staat aan de vooravond van enorme veranderingen. Op dit moment komt nog de helft van de omzet uit op- en overslag van fossiele brandstoffen. We zullen dus nu moeten zaaien om de nieuwe haven vorm te geven. Dat heeft Rotterdam sinds de vijftiende eeuw al een paar keer eerder gedaan – van stukgoed naar containers en van bulk naar de Tweede Maasvlakte.”

Groenen: “Hoewel veel scheepsbouwers de afgelopen jaren hebben gereorganiseerd, gelooft men bij de grote werven – Mammoet, Damen, Huisman – dat er een toekomst is voor scheepsbouw in Rotterdam. Damen heeft vorig jaar het mammoetdok van Keppel Verolme overgenomen. De verwachting is dat de markt voor offshore en scheepsbouw weer groeit.”


3. MAGNEET VOOR DE MAAKINDUSTRIE

Goslinga: “Vanwege de concentratie van industrie in offshore en scheepsbouw vind je in de regio veel toeleveranciers op mkb-niveau. Die trekken op hun beurt weer nieuwe bedrijvigheid aan. Onlangs nog sloten wij hier een contract met een bedrijf dat vanuit Katwijk hierheen verhuist. Bedrijven zitten graag in een omgeving waar ze kunnen samenwerken met onderwijsinstellingen. Op RDM is het RAMLAB, Rotterdam Additive Manufacturing Laboratory, gevestigd. Dat print op afroep enorme scheepsschroeven. Schepen die in de buurt van Rotterdam een schroef beschadigen, zijn daarmee snel geholpen. Belangrijk, want elke dag niet varen kost voor een mammoettanker al gauw een ton. Die innovatie is een enorme sprong vooruit: nu liggen reserveschroeven in loodsen van Wärtsilä niets te doen, tot ze bij een calamiteit ineens nodig zijn. In de toekomst heb je op zes plekken ter wereld zo’n RAMLAB waar ze in noodgevallen snel een nieuwe schroef printen. RAMLAB komt voort uit een consortium van offshorebedrijven en partijen uit luchtvaart, ICT en automotive-industrie. Het Havenbedrijf is een aanjager van dat consortium. Zulke start-ups vinden hier een volwassen ecosysteem van afnemers, financiers en zakelijke dienstverleners.”

Groenen: “Aan kapitaal is hier geen gebrek. De grote jongens kijken mee. Als er echt een goed idee opbloeit, omarmen corporates zoals Shell dat snel genoeg. Daarnaast zie je veel crowdfunding-initiatieven slagen in de haven.”


‘AAN KAPITAAL
IS HIER GEEN
GEBREK.
DE GROTE
JONGENS
KIJKEN MEE’

MARC GROENEN


4. EEN GOLF STARTENDE TECHNEUTEN

Goslinga: “Toen ik zelf werktuigbouwkunde studeerde, was de haven niet erg top of mind als toekomstig werkterrein. Dat is aan het veranderen; de band met Delft is enorm versterkt. In mijn tijd startten de slimste technisch geschoolde jongens bij een bank of in de consultancy. Dat is nu niet meer de norm. De laatste jaren beginnen veel techneuten direct voor zichzelf. En vaak in de haven, vanwege de vele kansen.”

Groenen: “Rotterdam is een hippe stad voor tech-startups. Kijk maar naar het Cambridge Innovation Center in het Groothandelsgebouw, naast het gloednieuwe Rotterdam Centraal. Daar floreren de techjongens en -meisjes.”

Goslinga: “Een mooi voorbeeld van een tech-startup is YES Delft!. Meer naar het oosten loopt het havengebied over in de Drechtsteden, waar de Champions League van de offshore is gevestigd – van Boskalis tot Van Oord. Daarom zijn er in deze regio ook veel op offshore gerichte start-ups. Die vind je veel in The Buccaneer aan de Paardenmarkt in hartje Delft: een start-upcommunity voor offshore en energie. Een prachtige plek waar de TU en Rotterdamse bedrijvigheid samenkomen.”


5. VAN DOORVOER- NAAR MAAKHAVEN

Goslinga: “In Eindhoven noemen ze ons Rotterdammers altijd dozenschuivers, vanwege onze ervaring in op- en overslag. Maar steeds vaker verzamelen en assembleren we hier ook halffabrikaten of zelfs eindproducten. De maakindustrie groeit hier sterk. Wist je dat er in Zuid-Holland meer aan research & development wordt gespendeerd dan in Noord-Brabant? Dit terrein, waar ooit RDM was gevestigd, is hét historische voorbeeld van hoe grote aantallen arbeidsplaatsen kunnen wegtrekken naar lagelonenlanden. Maar in deze tijd van automatisering wordt de factor personeelskosten minder belangrijk. Dat geeft grote nieuwe kansen om met Dutch Design en met een goede maakindustrie slimme oplossingen in de markt te zetten.”


6. EXCELLEREN IN TRANSPORTEREN

Goslinga: “Tegelijk blijft goederentransport gewoon bestaan. We kunnen wel dingen lokaal maken en produceren, maar grondstoffen moeten ook internationaal van A naar B. Zeehavens blijven een factor vol aantrekkingskracht. De uitdaging van Rotterdam als haven wordt vooral om de processen efficiënter en slimmer in te richten.”

Groenen: “Zoals verdergaande digitalisering van het transportproces en realtime track-and-tracing voor containers, waarmee de klant op ieder moment kan kijken waar een container zich bevindt. Zo raakt de hele transportketen nog beter op elkaar afgestemd. En denk aan aanvullende nieuwe diensten waarmee Rotterdam als haven zijn voorsprong moet zien te behouden. Misschien is er zelfs wel een Uber of Google voor de haven denkbaar …”

Goslinga: “Zo’n digitale concurrent zou onze klanten béter moeten bedienen, maar zónder onze activa op de balans. Zo’n partij bestaat al: die heet Flexport. Dat is een dienstverlener uit San Francisco, overigens met een Delfts directielid, die met zijn software inzicht geeft in vervoersstromen en de markt flink opschudt. Flexport is geen rechtstreekse concurrent van het Havenbedrijf, maar wat zij doen is wel illustratief voor de digitalisering van de haven. Met de stad en onze partners ontwikkelen we initiatieven als Smartport, een samenwerkingsverband tussen Erasmus Universiteit Rotterdam en Technische Universiteit Delft, CIC en PortXL, een maritieme business accelerator. Hoe de digitale haven eruit zal zien, weet ik niet. Maar wel dat de kansen groot zijn en dat een op de haven toepasbare variant van AirBnb uit deze innovatieve golf zal voortkomen.”


7. GROENE KANSEN: ROTTERDAM ALS ENERGIEVERDEELSTATION

Goslinga: “In de haven vangen we veel koolstofdioxide en warmte af, die we naar het Westland transporteren om de kassen mee te verwarmen. Dat dient als inspiratie voor de reststromen van het havengebied. Voor de haven, met alle daar aanwezige giganten in fossiele brandstoffen, zien we ook kansen om de energie-expert van de toekomst te worden – het havengebied als distributeur van energie.”

Groenen: “De technologie is volop in ontwikkeling. Als de opslagcapaciteit van energie verbetert, kan Rotterdam die ambitie werkelijkheid maken.”

Goslinga: “In mijn toekomstdroom wordt de haven niet langer bepaald door de traditionele installaties met blikbepalende fakkels. In mijn droom ligt er in de haven een verdeelstation voor elektra. Of waterstof. Of vloeibaar gas, LNG.”


8. GROENE KANSEN: HET WESTLAND NAAR DE WERELD BRENGEN

Groenen: “Het achterland ontwikkelt snel. Neem het Westland – door de innovatie in teelt en kweek groeit de economie daar als een malle; net als in Barendrecht, Ridderkerk en de andere gebieden waar veel tuinders werken. De ontsluiting van het achterland is nog altijd goed. Rotterdam brengt de expertise van de regio met de haven en luchthaven naar de wereld.”

Goslinga: “Neem het vroegere zwembad Tropicana, aan de Maasboulevard. Dat heet nu Blue City, een kraamkamer voor circulaire bedrijfjes. Een sprekend voorbeeld is Rotterzwam, dat paddenstoelen kweekt op koffiedik. Ik geloof natuurlijk niet dat Rotterdam over twintig jaar alleen nog maar champignons kweekt, maar er ontstaat een nieuwe expertise die de haveneconomie indirect ondersteunt. Rotterdam loopt op veel van die vlakken voorop.”


100 BEDRIJVEN

Rotterdam telt meer dan honderd maritieme tech-startups, die bezig zijn de haven te innoveren.

10.000 BANEN

In 2030 zijn meer dan 10.000 extra banen nodig om de haven competitief te laten blijven.

#10

Met 467 miljoen metrische tonnen overslag in 2017 is de haven van Rotterdam nog altijd de grootste haven van Europa en de tiende grootste van de wereld.

29.646 ZEESCHEPEN

Jaarlijks doen bijna 30.000 zeeschepen de haven aan; nog eens 105.000 binnenvaartschepen komen hier laden en lossen.

Doorpraten over nieuwe inzichten en kansen in uw markt?

Neem contact op met marc.groenen@bdo.nl

Lees verder in ons

magazine ANDERS! 

ANDERS bevat interviews en artikelen met
ondernemers en deskundigen, vakinhoudelijke

informatie met praktische tips, en een kijkje
achter de schermen via boeiende businesscases.